Zdarza się, że zwykła uwaga, podniesiony głos czy określona sytuacja wywołują w nas zaskakująco silne emocje. Pojawia się lęk, napięcie, ucisk w żołądku, choć rozumiemy, że nic nam nie zagraża. Czasami takie reakcje mają związek z wcześniejszymi doświadczeniami. Rozumiemy, co się dzieje, ale trudno nam zapanować nad tym, jak reagujemy.
Jedną z metod, które można wykorzystać w pracy z takimi trudnościami, jest Brainspotting.
Czym jest Brainspotting?
Brainspotting (BSP) to metoda pracy terapeutycznej opracowana w 2003 roku przez amerykańskiego psychoterapeutę dr. Davida Granda. Opiera się na założeniu, że określone pozycje oczu są powiązane z naszymi emocjami i reakcjami ciała. Trudne doświadczenia mogą pozostawiać ślad nie tylko w świadomych wspomnieniach, ale także w automatycznych reakcjach emocjonalnych i fizycznych. Zdarza się, że człowiek doskonale rozumie, że zagrożenie już minęło, a mimo to nadal reaguje lękiem, napięciem czy pobudzeniem.
W Brainspottingu wykorzystujemy związek między pozycją wzroku a odczuciami płynącymi z ciała. Podczas sesji szukamy wspólnie z klientem odpowiedniego punktu w jego polu widzenia, nazywanego Brainspotem. Zazwyczaj korzystamy przy tym ze specjalnego wskaźnika. Klient skupia wzrok na wybranym punkcie i obserwuje pojawiające się emocje, myśli, wspomnienia czy odczucia w ciele. Nie musi ich analizować ani szczegółowo opisywać. Czasami pojawiają się obrazy lub wspomnienia, których wcześniej nie łączył z problemem, nad którym pracujemy. Innym razem najważniejsze są zmieniające się odczucia w ciele.
Kiedy warto skorzystać z Brainspottingu?
Brainspotting wykorzystuje się w pracy z osobami, które doświadczyły traumy, przemocy, zaniedbania emocjonalnego lub innych trudnych wydarzeń. Bywa również stosowany w przypadku przewlekłego stresu, lęku, trudności w regulowaniu emocji, straty czy problemów w relacjach.
Wyobraźmy sobie osobę, która dorastała w domu pełnym krytyki. W dorosłym życiu nawet zwykła uwaga przełożonego wywołuje u niej silne napięcie, wstyd albo poczucie, że jest niewystarczająco dobra. Rozumie, że szef nie jest rodzicem, a jednak emocjonalnie reaguje podobnie jak kiedyś.
W Brainspottingu możemy pracować właśnie z takimi reakcjami. Nie chodzi o to, żeby zapomnieć o przeszłości, ale żeby wspomnienia i związane z nimi emocje przestały być tak obciążające.
Pierwsze spotkanie
Pierwsza wizyta ma charakter konsultacyjny. Zaczynamy od przedstawienia się i wyjaśnienia zasad współpracy, w tym poufności oraz sytuacji, w których przepisy prawa przewidują wyjątki od tajemnicy zawodowej. Zadajemy pytania, z czym klient przychodzi i dlaczego zdecydował się poszukać pomocy właśnie teraz. Chcemy dowiedzieć się, od kiedy występują trudności, jak wpływają na codzienne życie, co je nasila, a co pomaga sobie z nimi radzić. Rozmawiamy również o sytuacji rodzinnej, ekonomicznej ,zdrowiu, wcześniejszym leczeniu i doświadczeniach terapeutycznych. Nie oczekujemy, że podczas pierwszego spotkania klient opowie mi o wszystkim. Szczególnie w przypadku traumy nie ma potrzeby szczegółowego wracania do bolesnych wydarzeń, zanim dana osoba będzie na to gotowa. Po przeprowadzeniu wywiadu zastanawiamy się, jaka forma pomocy będzie najbardziej odpowiednia. Nie zawsze jest to Brainspotting. Czasami proponujemy inny rodzaj terapii, konsultację psychiatryczną albo wcześniejszą pracę nad regulacją emocji, stabilizacją.
Jak wygląda sesja Brainspottingu?
Spotkanie rozpoczynamy od krótkiej rozmowy. Pytamy, jak klient się czuje, czy wydarzyło się coś ważnego i czym chciałby się dzisiaj zająć.
Załóżmy, że mówi: „Za każdym razem, kiedy mam rozmawiać z szefem, czuję ogromny stres. Serce zaczyna mi szybciej bić i mam wrażenie, że zaraz coś pójdzie nie tak.”.
Prosimy wtedy, żeby przez chwilę pomyślał o tej sytuacji i zwrócił uwagę na reakcje swojego ciała. Gdzie odczuwa napięcie? Jak silne jest ono w skali od 0 do 10?
Klient nie musi szczegółowo opowiadać o trudnym wydarzeniu. Wystarczy, że określi temat, którym chce się zająć, i krótko przedstawi problem. Ważne, żeby wywoływał on pewien poziom aktywacji, czyli reakcji emocjonalnej lub cielesnej. Często pracujemy z aktywacją na poziomie co najmniej 4, choć nie jest to regułą Jeśli klient jest gotowy do dalszej pracy i wyraża zgodę, za pomocą wskaźnika szukamy odpowiedniej pozycji wzroku. Kiedy ją znajdziemy, proszę, żeby patrzył w wybrany punkt i obserwował to, co się pojawia. Mogą to być emocje, myśli, wspomnienia, obrazy lub zmieniające się odczucia w ciele. Klient nie musi o wszystkim opowiadać. Czasami chce podzielić się tym, co przeżywa, a czasami przez kilka minut pozostaje w ciszy.
W trakcie procesowania obserwujemy reakcje i co jakiś czas pytamy, jak zmienia się poziom aktywacji oraz gdzie w ciele odczuwa napięcie lub inne doznania. Dążymy do obniżenia aktywacji do najniższego możliwego poziomu, najlepiej do 0. Nie zawsze udaje się to osiągnąć podczas jednego spotkania. Wtedy możemy wrócić do tematu na kolejnej sesji.
Podczas pracy możemy również korzystać z muzyki bilateralnej. Klient zakłada słuchawki i słyszy spokojne dźwięki przemieszczające się naprzemiennie między lewym a prawym uchem. W Brainspottingu wykorzystuje się między innymi muzykę BioLateral opracowaną przez Davida Granda. Niektórym osobom pomaga ona skupić się na własnych odczuciach, innym bardziej odpowiada cisza. Korzystanie z muzyki nie jest konieczne.
Co się dzieje, kiedy napięcie jest zbyt silne?
W Brainspottingu mamy różne techniki, które pozwalają regulować poziom napięcia podczas sesji. Nie musimy pracować przez cały czas z najsilniejszą reakcją emocjonalną. Jedną z takich technik jest praca na osi Z. Polega ona na wykorzystaniu różnej odległości punktu, na którym klient skupia wzrok. Kiedy patrzy na wskaźnik znajdujący się blisko, może odczuwać większe napięcie, a kiedy kieruje wzrok dalej, napięcie może się zmniejszać. U innej osoby może być odwrotnie. Sprawdzamy więc, przy której odległości aktywacja jest mniejsza, i od niej możemy rozpocząć pracę. Następnie stopniowo przechodzimy między punktami wywołującymi różne nasilenie reakcji.
Brainspotting nie ogranicza się jednak do jednej techniki. W Oknie Zewnętrznym obserwujemy subtelne reakcje oczu i ciała klienta podczas przesuwania wskaźnika. W Oknie Wewnętrznym to klient wskazuje miejsce, w którym odczuwa określoną reakcję. W Gazespottingu wykorzystujemy punkt, na którym jego wzrok spontanicznie się zatrzymuje. Jest również Model Zasobów, w którym pracę rozpoczynamy od odczuć związanych ze spokojem, stabilnością lub poczuciem bezpieczeństwa. Korzystamy z niego między innymi wtedy, gdy silne emocje szybko stają się dla klienta przytłaczające.
Dobór techniki zależy od tego, z jakim problemem pracujemy i jak klient reaguje podczas sesji.
Dlaczego relacja z terapeutą jest ważna?
David Grand podkreśla znaczenie tak zwanej ramy podwójnego dostrojenia. Chodzi zarówno o relację między terapeutą a klientem, jak i o uważność na to, co dzieje się podczas procesowania. Nie wystarczy więc samo znalezienie odpowiedniego punktu. Przez cały czas pozostajemy w kontakcie z klientem, obserwujemy jego reakcje i zwracamy uwagę na to, jak radzi sobie z pojawiającymi się emocjami. Ważne jest również to, czy odpowiada mu tempo wspólnej pracy.
Jak można czuć się po sesji?
Niektórzy klienci odczuwają ulgę, rozluźnienie lub większy spokój. Inni zauważają zmęczenie, wzruszenie albo większą wrażliwość emocjonalną. Zdarza się również, że po spotkaniu pojawiają się wspomnienia lub sny związane z doświadczeniem, nad którym pracowaliśmy.
W Brainspottingu zakłada się, że przetwarzanie doświadczeń może trwać także po zakończeniu sesji. Dlatego na kolejnym spotkaniu pytam, jak klient czuł się w następnych dniach i czy zauważył jakieś zmiany.
Najczęściej spotykamy się raz w tygodniu, choć częstotliwość i liczba sesji zależą od indywidualnej sytuacji klienta.
Czy Brainspotting jest skuteczny?
Dotychczasowe badania sugerują, że Brainspotting może pomagać w zmniejszaniu objawów stresu pourazowego oraz napięcia emocjonalnego związanego z trudnymi doświadczeniami. Hildebrand, Grand i Stemmler (2017) zaobserwowali zmniejszenie objawów stresu pourazowego po trzech sesjach Brainspottingu. Z kolei w badaniu D’Antoniego (2021) odnotowano zmniejszenie napięcia emocjonalnego związanego z trudnymi wspomnieniami.
Są to obiecujące wyniki, choć nadal potrzebne są większe badania. Celem pracy Brainspottingiem jest zmniejszenie nasilenia reakcji emocjonalnych i fizycznych, które towarzyszą trudnym wspomnieniom.
Od czego zacząć?
Jeśli masz poczucie, że wcześniejsze doświadczenia nadal wpływają na Twoje emocje, samopoczucie czy relacje z innymi, możesz umówić się na konsultację psychologiczną. W Fundacji Sanity w Warszawie porozmawiamy o tym, z czym się zmagasz, i zastanowimy się, czy Brainspotting będzie dla Ciebie odpowiednią formą pomocy.
Autor tekstu: Łucja Wieczorek – psycholog
Źródła wiedzy:
- Hildebrand, A., Grand, D., & Stemmler, M. (2017). Brainspotting – the efficacy of a new therapy approach for the treatment of Posttraumatic Stress Disorder in comparison to Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Mediterranean Journal of Clinical Psychology.
- D’Antoni, F. (2021). Brainspotting reduces disturbance and increases Heart Rate Variability linked to distressing memories: A pilot study. Mediterranean Journal of Clinical Psychology.
- Grand, D. Brainspotting Training Manual – Phase One. Brainspotting Trainings Inc. Materiały szkoleniowe.
- Grand, D. Brainspotting Phase Two. Materiały szkoleniowe.
