tekst: Natalia Brola , psycholog dziecięcy , terapeuta, interwent kryzysowy dzieci i młodzieży
Przemoc w rodzinie to poważny problem społeczny, który dotyka ludzi niezależnie od wykształcenia czy statusu społecznego. Oznacza ona zamierzone wykorzystanie przewagi sił, które prowadzi do naruszenia praw i dóbr osobistych, powodując cierpienie oraz szkodę.
Przemoc w rodzinie ma charakter intencjonalny, co oznacza, że jest świadomym działaniem mającym na celu podporządkowanie lub kontrolowanie ofiary. Wyróżniamy kilka form przemocy:
- Przemoc fizyczna – naruszanie nietykalności osobistej.
- Przemoc psychiczna – naruszenie godności osobistej.
- Przemoc seksualna – naruszenie intymności.
- Przemoc ekonomiczna – naruszenie własności.
- Zaniedbanie – niewywiązywanie się z obowiązku opieki przez bliskich.
W społeczeństwie istnieje wiele mitów i stereotypów dotyczących rodziny oraz panującej w niej hierarchii, które wpływają na akceptację przemocy i utrudniają adekwatne reakcje otoczenia. Takie postawy mogą sprzyjać sprawcom, dając im sygnał o społecznym przyzwoleniu na przemoc.
Zjawisko przemocy często kojarzy się z widocznymi obrażeniami fizycznymi. Trudniej dostrzec oznaki przemocy psychicznej czy ekonomicznej, a temat przemocy seksualnej wciąż pozostaje tabu. Skala przemocy nie jest powszechnie dostrzegana, co sprawia, że świadkowie nie są świadomi sytuacji, a ofiary mogą nie rozpoznawać swojej roli w cyklu przemocy.
Osoby doświadczające przemocy mogą powielać te wzorce w przyszłości, dlatego zwalczanie przemocy w rodzinach jest istotne dla profilaktyki i lepszej przyszłości. Przemoc w rodzinie nie jest incydentem, lecz cyklem, który składa się z trzech faz: narastania napięcia, ostrej przemocy oraz fazy miesiąca miodowego. Czas trwania tych etapów zależy od sprawcy, ale ofiara również ma swoje cykle postępowania. Zwykle w fazie ostrej przemocy poszukuje pomocy, jednak w kolejnej fazie może zaprzestać kontaktu z osobami pomocowymi, czując pozorne poczucie kontroli.
Ofiary przemocy podejmują różne działania w celu poprawy swojej sytuacji, takie jak rozmowy ze sprawcą, unikanie konfrontacji, czy poszukiwanie pomocy wśród bliskich lub organizacji wsparcia. Najdrastyczniejszą reakcją może być odwzajemnienie przemocy. Wiele osób nie potrafi jednak skutecznie wyrwać się z tego cyklu, z powodu wątpliwości co do swoich sił oraz nadziei na zmianę zachowania sprawcy.
Kluczową rolę w przeciwdziałaniu przemocy odgrywa zewnętrzne wsparcie, takie jak zgłoszenia do policji oraz pomoc bliskich. W Polsce działają Ośrodki Interwencji Kryzysowej, które oferują wsparcie w trudnych sytuacjach, a także Stowarzyszenie Niebieska Linia, zapewniające pomoc prawną, psychologiczną oraz materialną. W przypadku podejrzenia przemocy w otoczeniu, należy niezwłocznie powiadomić policję. Pamiętajmy, że każdy specjalista ma obowiązek zgłoszenia możliwości popełnienia przestępstwa, gdy zachodzi zagrożenie życia lub zdrowia pacjenta
