tekst: Natalia Brola , psycholog dziecięcy , terapeuta TSR , interwent kryzysowy
Dwóch światowej sławy psychiatrów, Holmes i Rahe, stworzyło listę 44 najbardziej stresujących sytuacji w życiu. Rozwód znajduje się na jej drugim miejscu.
Jeżeli małżonkowie znajdują się w tak dużym stresie, oczywistym jest, że wpłynie to na cały system rodzinny. Decyzja o rozstaniu zapada zwykle w sytuacji silnego konfliktu, burzliwych emocji, poczucia krzywdy lub porażki. Przed rodziną staje perspektywa wielu zmian dotyczących miejsca zamieszkania, kwestii finansowych, organizacji czasu rodziny i kontaktów – czyli rzeczy, które w znaczący sposób wpływają na poczucie bezpieczeństwa każdego z nas.
Co może być zaskakujące dla dorosłych, to że zwykle to nie samo rozstanie jest krzywdzące dla dziecka, ale to, jak ten proces przebiega. Klimat rozwodu, to jak rodzice do siebie się zwracają, czy konflikt ciągnie się dalej, czy rodzice szukają kompromisów i okazują sobie szacunek, ma kluczowe znaczenie. Dla dzieci przede wszystkim istotne jest, jak po rozwodzie będą wyglądać ich relacje z rodzicami, ponieważ nie chcą się z nimi rozstawać. W tym trudnym czasie należy pamiętać, że za kontakt z dzieckiem odpowiedzialni są dorośli. Skutkiem rozwodu będzie jednak na pewno zmiana obrazu rodziny dla dziecka oraz zmiana w formie opieki. Dosyć często zdarza się, że w sytuacji rozwodu dziecko przyjmuje rolę opiekuna, pociesza rodzica i przekłada potrzeby dorosłych ponad swoje własne. Zwykle postawę taką przyjmuje najstarsze dziecko, które dodatkowo staje się bardziej opiekuńcze wobec młodszego rodzeństwa, chcąc ulżyć jemu i rodzicom. Oprócz tego dziecko może próbować podejmować działania mające na celu złagodzenie konfliktu, polegające np. na prowadzeniu mediacji czy przekazywaniu informacji. W związku z taką sytuacją w dziecku gromadzi się wiele trudnych emocji, stresu i lęku, które mogą prowadzić do zmian w zachowaniu i samopoczuciu mentalnym dziecka. Wiele osób pochodzących z niepełnych rodzin przejawia trudności z budowaniem pozytywnej samooceny i skłonności do odczuwania poczucia winy.
To dorośli podejmują decyzje, ale ich konsekwencje znacząco dotyczą również dzieci. Ponieważ rozwód jest tak silnie stresującym wydarzeniem i emocjonalnie pochłania człowieka, nie poświęcamy dzieciom wystarczającej uwagi. Rozwód rodziców jest sytuacją porównywalną do utraty bliskiej osoby; dziecko wymaga wtedy znaczącej opieki i wsparcia emocjonalnego. Co więcej, istotne jest, by otrzymało to od obojga rodziców, w przeciwnym razie może dojść do deprywacji emocjonalnej, silnie wpływającej na styl przywiązania. W dalszych konsekwencjach może to prowadzić do znaczącego wycofania się i poczucia lęku w relacjach.
Dla dziecka i jego rozwoju ważna jest więź z obojgiem rodziców. Wiele trudności, których doświadcza dziecko, wynika z nieprawidłowej komunikacji pomiędzy rodzicami. Aby uniknąć przekładania konfliktu na ciągnące się sprawy sądowe i angażowania dzieci w rozprawy oraz rozmowy z biegłymi, warto, by rodzice skorzystali z innych dostępnych środków, np. mediacji.
Wszystkie trudne rozmowy, szczególnie te silnie nasycone emocjami, dorośli powinni prowadzić bez udziału dzieci. Dzięki temu dziecko będzie spokojne nie tylko o kontakt z obojgiem rodziców, ale również o decyzje dotyczące jego życia. Tylko poprzez wzajemną komunikację i współpracę rodzice są w stanie uchronić swoje dzieci przed konsekwencjami ich rozwodu i rozpadu rodziny.
Rodzice odgrywają istotną, jeśli nie najważniejszą, rolę w wsparciu dziecka w tym trudnym czasie. Nie oznacza to jednak, że są jedynymi osobami odpowiedzialnymi. O nowej sytuacji w rodzinie powinna zostać poinformowana szkoła dziecka, aby grono pedagogiczne miało możliwość wsparcia samopoczucia dziecka i jego procesu edukacji w tym trudnym czasie. Zawsze warto również pomóc dziecku poprzez wizyty u psychologa i specjalistów pracujących z rodziną w kryzysie, ze względu na potrzebę rozmowy na neutralnym gruncie.
Zwykle małżeństwo traktowane jest jako związek stały, ten do końca życia. Dlatego też jego zakończenie często oznacza dla ludzi „życiową porażkę”. Mimo tego, że rozwód niesie za sobą tak wiele konsekwencji, nie oznacza, że jest nie słuszną decyzją, ponieważ jeżeli trwamy w związku, który zaburza codzienne funkcjonowanie, to w takim domu również zabraknie miłości, bezpieczeństwa i wsparcia. Szczególnie w sytuacjach silnego konfliktu dorosłych, uzależnienia czy przemocy.
